THÀNH CHƯƠNG

Bản sắc Việt trong ngôn ngữ hội họa đương đại

Thành Chương (1949) là một trong những gương mặt tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam đương đại. Với ngôn ngữ tạo hình giàu cá tính, sắc màu mạnh mẽ và tư duy thẩm mỹ bắt nguồn từ văn hóa dân gian, ông đã xây dựng một thế giới hội họa riêng biệt, nơi những giá trị truyền thống được tái hiện bằng tinh thần sáng tạo hiện đại.

​

Từ ký ức dân gian đến bản sắc nghệ thuật.

Sinh năm 1949 tại Bắc Ninh, họa sĩ Thành Chương, tên khai sinh Nguyễn Thành Chương, là con trai của nhà văn Kim Lân. Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống văn học và nghệ thuật, ông sớm tiếp xúc với thế giới văn hóa dân gian Bắc Bộ, nơi những sinh hoạt làng quê, phong tục và hình tượng đời thường trở thành một phần ký ức sâu đậm.

Bộc lộ năng khiếu hội họa từ nhỏ, Thành Chương bước vào con đường sáng tạo rất sớm. Trải qua nhiều thập niên hoạt động nghệ thuật, từ minh họa báo chí, hội họa giá vẽ đến những thực hành sáng tạo gắn với không gian văn hóa, ông từng bước định hình phong cách độc lập, không hòa lẫn với các khuynh hướng hội họa cùng thời.

Điểm đáng chú ý trong nghệ thuật Thành Chương không chỉ nằm ở việc lựa chọn những hình tượng quen thuộc của đời sống Việt Nam, mà còn ở khả năng chuyển hóa chúng thành một hệ thống ngôn ngữ thị giác mang tính biểu tượng.

​

Ngôn ngữ tạo hình: Giữa dân gian và hiện đại.

Trong tranh Thành Chương, hình tượng con trâu, người nông dân, thiếu nữ, con giáp hay những sinh hoạt thôn quê không xuất hiện như sự sao chép trực tiếp hiện thực. Chúng được giản lược, biến dạng và tái cấu trúc thông qua những đường viền dứt khoát, hình khối cô đọng và bố cục giàu nhịp điệu.

Ông không tìm cách tái hiện không gian theo luật phối cảnh tự nhiên mà chủ động tổ chức mặt phẳng hội họa theo cảm thức trang trí. Hình thể có thể được kéo dài, thu ngắn hoặc phân chia thành những mảng màu đối lập, tạo nên cảm giác vừa gần gũi vừa khác lạ.

Trong nhiều tác phẩm, sắc đỏ, vàng, xanh, đen được đặt cạnh nhau với cường độ mạnh. Màu sắc không đơn thuần thực hiện chức năng miêu tả mà trở thành yếu tố quyết định nhịp điệu và cảm xúc của toàn bộ bố cục.

Có thể nhận thấy những liên hệ về tinh thần tạo hình giữa tranh Thành Chương với tranh dân gian Đông Hồ, nghệ thuật đình làng và mỹ thuật trang trí truyền thống. Tuy nhiên, ông không dừng lại ở việc kế thừa những mô típ có sẵn. Nghệ sĩ chuyển hóa chúng bằng quan niệm tạo hình cá nhân, tạo nên một thứ ngôn ngữ mà chính ông gọi là “dân gian đương đại”.

Ở đó, tính dân tộc không nằm ở sự phục dựng quá khứ, mà ở khả năng làm cho những biểu tượng văn hóa tiếp tục tồn tại trong đời sống thị giác hôm nay.

​

Sơn mài và khả năng biểu đạt của chất liệu.

Thành Chương sáng tác trên nhiều chất liệu, từ bột màu, sơn dầu đến sơn mài, trong đó sơn mài giữ một vị trí đáng chú ý trong sự nghiệp của ông.

Nếu sơn mài truyền thống thường được nhắc đến bởi chiều sâu của những lớp màu, ánh kim và vẻ đẹp trầm mặc, thì trong nhiều sáng tác của Thành Chương, chất liệu này được khai thác để phục vụ một ngôn ngữ tạo hình trực diện, giàu tính đồ họa.

Các mảng màu được tổ chức rành mạch; đường nét giữ vai trò định hình cấu trúc; tính trang trí trở thành một phẩm chất thẩm mỹ chủ đạo. Sự tương phản màu sắc và cách xử lý hình thể khiến tác phẩm vừa gợi nhớ mỹ thuật dân gian, vừa có sức biểu đạt của hội họa hiện đại.

Điều làm nên giá trị trong cách tiếp cận của ông là sự chủ động về ngôn ngữ: chất liệu truyền thống không ràng buộc nghệ sĩ vào một phương pháp biểu đạt cố định, mà trở thành phương tiện mở rộng khả năng sáng tạo cá nhân.

​

Con trâu và thế giới biểu tượng.

Trong số những hình tượng xuất hiện xuyên suốt sự nghiệp Thành Chương, con trâu có lẽ là một trong những biểu tượng dễ nhận diện nhất.

Con trâu trong tranh ông không chỉ đại diện cho nền văn minh lúa nước hay đời sống nông nghiệp Việt Nam. Qua những biến đổi về hình thể, màu sắc và bố cục, hình tượng ấy trở thành một nhân vật hội họa mang tính biểu cảm, khi hồn nhiên, dí dỏm, lúc mạnh mẽ hoặc giàu suy tưởng.

Bên cạnh con trâu, những nhân vật đời thường và hình tượng con giáp cũng được đặt trong một thế giới thị giác phóng khoáng, nơi sự hài hước, chất thơ và tính biểu tượng cùng tồn tại.

Chính khả năng kiến tạo những hình tượng quen thuộc thành dấu ấn cá nhân đã tạo nên sức nhận diện đặc biệt của tranh Thành Chương. Người xem không nhất thiết phải đọc chữ ký để cảm nhận được phong cách của ông.

​

Một quan niệm rộng hơn về gìn giữ văn hóa.

Tư duy nghệ thuật của Thành Chương không giới hạn trong hội họa giá vẽ.

Việt Phủ Thành Chương tại Sóc Sơn, Hà Nội, là một biểu hiện khác của quan niệm sáng tạo ấy. Từ kiến trúc truyền thống, vật liệu cũ, cổ vật và cảnh quan, ông kiến tạo một không gian văn hóa mang đậm tinh thần Việt.

Nếu trong hội họa, nghệ sĩ sử dụng màu sắc và hình khối để tái cấu trúc ký ức dân gian, thì tại Việt Phủ, những ký ức đó được thể hiện thông qua kiến trúc, đồ vật và trải nghiệm không gian.

Hai phương diện tưởng như khác biệt thực chất cùng xuất phát từ một mối quan tâm xuyên suốt: gìn giữ bản sắc văn hóa không phải bằng cách để nó bất động trong quá khứ, mà bằng việc trao cho nó những hình thức tồn tại mới.

​

Thành Chương trong dòng chảy mỹ thuật Việt Nam.

Trong tiến trình mỹ thuật Việt Nam hiện đại và đương đại, Thành Chương đại diện cho một hướng sáng tạo độc lập: tiếp nhận tư duy tạo hình hiện đại nhưng không từ bỏ nền tảng văn hóa bản địa.

Hội họa của ông cho thấy bản sắc dân tộc và tính đương đại không nhất thiết là hai phạm trù đối lập. Một tác phẩm có thể được xây dựng từ những biểu tượng rất Việt Nam, nhưng vẫn đạt tới cách biểu đạt có khả năng giao tiếp với công chúng quốc tế.

Giá trị đáng chú ý trong sự nghiệp Thành Chương vì thế không chỉ nằm ở khối lượng tác phẩm hay mức độ phổ biến của tên tuổi, mà còn ở tính nhất quán của ngôn ngữ nghệ thuật được ông phát triển qua nhiều thập niên.

Giữa những biến đổi liên tục của thị hiếu và xu hướng mỹ thuật, tranh Thành Chương vẫn duy trì được một diện mạo riêng: giàu sức sống, mạnh mẽ trong màu sắc, tự do trong hình thể và gắn bó sâu sắc với ký ức văn hóa Việt Nam.

Với Luala Gallery, hội họa Thành Chương được nhìn nhận như một cuộc đối thoại liên tục giữa truyền thống và hiện đại — nơi những giá trị văn hóa quen thuộc được tái sinh bằng ngôn ngữ thị giác cá nhân, để từ đó khẳng định một bản sắc riêng trong bức tranh rộng lớn của mỹ thuật Việt Nam đương đại.

​

LUALA GALLERY
Vietnamese Modern & Contemporary Art